Katecheza dzieci i młodzieży należy do najważniejszych zadań Kościoła. U progu nowego roku szkolnego, 28 sierpnia, w świątyni Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Sosnowcu odbyła się konferencja katechetyczna. Spotkaniu przewodniczył bp sosnowiecki Grzegorz Kaszak. W swoim wystąpieniu Pasterz Kościoła sosnowieckiego poruszył temat nowej podstawy programowej katechezy, sprawy administracyjne i organizacyjne oraz nakreślił plan działań na najbliższe miesiące nie tylko w katechezie, ale w duszpasterstwie młodzieży

Piotr Lorenc: - 8 marca br. Konferencja Episkopatu Polski zatwierdziła nową podstawę programową katechezy. Co uległo zmianie?

Ks. Michał Borda: - Rzeczywiście, podczas 351. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski w Warszawie została zatwierdzona nowa podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce. Tym samym znowelizowano dokument KEP z roku 2001, z konieczności dostosowania nauczania religii do zmian zachodzących w strukturze świeckich programów nauczania, a także z potrzeby usunięcia niedoskonałości poprzedniej podstawy.

- Nowa podstawa posługuje się nową terminologią.

- Istotnie. Oznacza to, że wiadomości i umiejętności, które uczeń nabywa na każdym etapie edukacyjnym, przedstawione są jako efekty kształcenia. Ze względu na to, że nauczanie religii jest procesem katechetycznym, realizującym wskazania Kościoła, a jednocześnie uwzględniającym kontekst szkolny, nowa podstawa wprowadza pojęcie celów katechetycznych równoznacznych z wymaganiami ogólnymi. Określają one ogólnie sformułowane efekty kształcenia religijnego, które należy osiągnąć w ramach nauczania religii na danym etapie edukacyjnym.

- Brzmi to dość zawile. Proszę wyjaśnić, jakie zadania kryją się pod tymi pojęciami.

- Celom katechetycznym, czyli wymaganiom ogólnym w nowej podstawie odpowiadają treści, czyli wymagania szczegółowe. Tworzą one katalog wiadomości oraz oczekiwanych umiejętności, jakie uczeń winien przyswoić i posiąść na danym etapie edukacyjnym. Powiązanie wiadomości z osiągnięciami ma uchronić przed popadnięciem w encyklopedyzm, polegający na przedstawianiu dużej ilości informacji słabo ze sobą powiązanych, nie odnoszących się do świadomości i sprawności ucznia. Pamiętajmy, że konieczność powiązania treści i umiejętności bardzo mocno akcentowała również stara podstawa programowa.

- Czy podstawa programowa nakłada nowe obowiązki na nauczyciela?

- Stawia inne akcenty. Katecheta będzie po prostu inaczej realizował swoją pracę dydaktyczną. W podstawie programowej treści, czyli wymagania szczegółowe, ściśle powiązane są z zadaniami nauczyciela religii, które określają uwarunkowania, sytuacje i działania nauczyciela, sprzyjające osiągnięciu przez ucznia konkretnych efektów kształcenia religijnego. Zadaniem nauczyciela religii jest bowiem wspomagania ucznia w wszechstronnym rozwoju intelektualnym, emocjonalnym, społecznym, moralnym i religijnym.

- Jakie jeszcze zmiany wprowadza nowa podstawa programowa?

- Nowa podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego bardzo mocno akcentuje potrzebę korelacji nauczania religii z edukacją szkolną, zwracając uwagę, że korelacja ta oznacza nie tylko podejmowanie funkcji integrującej, ale bardzo często uzupełniającej lub polemicznej. KEP chce, by uwzględniając wskazania zawarte w Dyrektorium ogólnym o katechizacji zwrócić uwagę na następujące zagadnienia: początek świata i sens historii, fundament wartości etycznych, funkcja religii w kulturze, przeznaczenie człowieka, relacja ze środowiskiem naturalnym. Należy podkreślić, że stosowanie korelacji nauczania religii z edukacją szkolną jest pożądane zarówno ze względów katechetycznych (łączenie doświadczenia życia z wiarą chrześcijańską), dydaktycznych (łatwiejsze przyswojenie tych samych treści, które omawia się w różnych aspektach na różnych lekcjach), jak i wychowawczych (ukazanie uczniom jedności prawdy oraz szacunku do niej).

- Można wysnuć wniosek, że dokument został stworzony po to, by dostosować nauczanie do dnia dzisiejszego?

- Nowa podstawa programowa katechezy określa, jakie wymagania można i należy postawić przed uczniem uczęszczającym na szkole lekcje religii, jakie w związku z tym działania winien podjąć katecheta. Zaprezentowana w dokumencie charakterystyka psychologiczna dzieci i młodzieży oraz opis zalecanych warunków i sposobu realizacji stanowią dla katechety drogowskaz, jak formować religijnie katechizowanych, a jednocześnie mają mu dać konkretne narzędzie, przydatne we włączeniu lekcji religii w system wychowawczy szkoły. Zwracam uwagę, że nowa podstawa zawiera również obszerny wyciąg z podstawy programowej kształcenia ogólnego, co daje katechetom wiedzę o wymaganiach nauczycieli innych przedmiotów oraz stanowi praktyczny przewodnik dla podejmowania wspomnianej korelacji nauczania religii z edukacją szkolną. Lekcja religii ze względu na swe wychowawcze znaczenie oraz korelację ma stać się bowiem prawdziwie elementem koniecznego dialogu interdyscyplinarnego. Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce odnosi się zatem do poszczególnych etapów edukacji szkolnej i zawiera: charakterystykę psychologiczną dzieci i młodzieży na danym etapie edukacji, podstawę programową nauczania religii, obejmującą cele katechetyczne - wymagania ogólne, zadania nauczyciela religii, treści - wymagania szczegółowe, zalecane warunki i sposób realizacji, wykaz treści - wymagań szczegółowych innych przedmiotów szkolnych, służących korelacji nauczania religii z edukacją szkolną, a także propozycje współpracy środowisk katechetycznych.

- Nowa podstawa programowa akcentuje również współpracę katechety z szeroko rozumianym środowiskiem rodzinnym…

- Rodzice są pierwszymi wychowawcami, a rodzina chrześcijańska powinna odzwierciedlać różne aspekty i funkcje życia całego Kościoła. Aby dobrze przygotować rodziców do podejmowania tych zadań względem dzieci, należy przewidzieć systematyczną współpracę katechety z rodzicami. W pracy tej należy uwzględnić rolę dziadków i innych członków rodziny dziecka. Trzeba podkreślić, że proces wychowania religijnego dzieci bazuje głównie na osobowości i dojrzałości religijnej rodziców, opiekunów, dziadków, rodziców chrzestnych i osób najbliższych dziecku. W oparciu o doświadczenie miłości kształtuje się w świadomości dziecka prawdziwy obraz Boga. Współpraca z rodzicami winna zmierzać także do uświadomienia im, że dziecko identyfikuje się także z ich postawami religijnymi i je naśladuje.