Bez Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego stolica regionu była by zupełnie innym miastem.

Każdy o nim słyszał, niemal każdy go zna i bez problemu wskaże na mapie miasta zagubionemu studentowi. Ale kto odwiedził KUL, by poznać historię najstarszej lubelskiej uczelni, by poznać zabytkowe wnętrza podominikańskiego klasztoru, by pospacerować śladami wielkich i świętych profesorów? Tym razem zapraszamy na Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, wpisany w historię miasta, Polski i świata już od ponad 100 lat

Pierwsze dzieło wolnej Polski

Idea powstania katolickiego uniwersytetu w wolnej Polsce zrodziła się w sercu ks. Idziego Radziszewskiego, profesora Akademii Duchownej w Petersburgu. Gdy wymodlona i wywalczona niepodległość ojczyzny stawała się faktem, w Lublinie rozpoczął działalność pierwszy katolicki uniwersytet. Jego zadaniem było prowadzenie badań naukowych w duchu harmonii między nauką i wiarą oraz kształcenie inteligencji katolickiej dla potrzeb odrodzonej ojczyzny. Pomysł zyskał akceptację ówczesnego Episkopatu Polski i nuncjusza Stolicy Apostolskiej już w lipcu 1918 r. Dzięki temu wraz z ogłoszeniem niepodległości Uniwersytet Lubelski stał się pierwszym dziełem wolnych Polaków. Pierwsza inauguracja odbyła się 8 grudnia 1918 r. Naukę w gościnnych murach lubelskiego seminarium duchownego na 4 wydziałach rozpoczęło niemal 400 studentów.

Ścieżka historyczna

Uniwersytet, którego dewizą są słowa „Deo et Patriae” (Bogu i Ojczyźnie), zawierzony od początku działalności Najświętszemu Sercu Pana Jezusa, „w którym są wszystkie skarby mądrości i umiejętności”, w 1921 r. znalazł stałe miejsce przy al. Racławickich. Marszałek Józef Piłsudski przekazał na potrzeby uczelni poklasztorny budynek, który od stu lat jest główną siedzibą KUL. Gmach został wzniesiony na przełomie XVII i XVIII wieku jako klasztor Dominikanów Obserwantów. Po kasacie klasztoru przez władze austriackie w 1800 r. został przebudowany na wojskowe koszary. Ścieżka historyczna, wytyczona na pierwszym piętrze gmachu głównego, biegnie klasztornymi korytarzami otaczającymi charakterystyczny wewnętrzny dziedziniec. Zwiedzanie KUL warto rozpocząć właśnie w tym miejscu. Liczne tablice umieszczone na ścianach zawierają najważniejsze informacje i zdjęcia dotyczące historii miejsca, jak i osób tworzących dzieło. W przestrzeni pierwszego piętra, gdzie znajdują się gabinety rektora KUL, jak i najbardziej znana aula im. kard. Stefana Wyszyńskiego, zaprezentowano również tablice pamiątkowe, rzeźby i poczty rektorów oraz wielkich kanclerzy. Krótkie i rzeczowe opisy pozwalają na samodzielne zwiedzanie, ale warto skorzystać z propozycji spaceru z przewodnikiem z Akademii Nowoczesnych Mediów i Komunikacji KUL. Ta opcja dostępna jest w dni powszednie w określonych godzinach. W niedziele i święta uniwersytet udostępnia dziedziniec wewnętrzny z pomnikiem „Homagium”, przedstawiającym św. Jana Pawła II i Prymasa Tysiąclecia.

Kościół akademicki 

Niezwykle ważnym i interesującym miejscem jest kościół akademicki KUL pw. Świętego Krzyża. Z historią jego powstania wiąże się legenda o gdańskim kupcu, który w XV wieku wykradł z lubelskiego klasztoru dominikanów relikwie Drzewa Krzyża. Gdy opamiętał się, zwrócił bezcenną relikwię, a jako zadośćuczynienie za świętokradztwo zbudował niewielki kościół za miastem. Dokumenty historyczne potwierdzają istnienie murowanej świątyni w tym miejscu już na początku XVII wieku, wzniesionej w latach 1603-1623 staraniem lubelskich mieszczan i rajców. W drugiej połowie XVII wieku dominikanie obserwanci uzyskali zgodę na założenie przy niej klasztoru. Gdy klasztor uległ kasacie i został zamieniony na koszary, również kościół utracił swój sakralny charakter. Przez lata był wykorzystywany jako magazyn. Do swojej pierwotnej funkcji budynek wrócił dopiero wówczas, gdy powstał KUL. Zdewastowana świątynia została odnowiona w dwudziestoleciu międzywojennym według projektu Mariana Lalewicza. W prezbiterium znajduje się charakterystyczna rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego, autorstwa Jerzego Jarnuszkiewicza, artysty, który wykonał „Homagium”, ale też pomnik Małego Powstańca w Warszawie. Interesujące są również współczesne freski, będące ilustracją głównych tez zawartych w encyklice Jana XXIII „Pacem in terris” (Pokój na ziemi). W lewym filarze umieszczone są relikwie krwi św. Jana Pawła II; relikwiarz zaprojektował prof. Kazimierz Gustaw Zemła. Kościół jest sercem uniwersytetu, w którym nieustannie trwa modlitwa. 

Niezwykły profesor 

W historię KUL wpisane jest życie i praca wielu znanych i wybitnych postaci, w tym świętych i kandydatów na ołtarze. W tym gronie bezsprzecznie prym wiedzie św. Jan Paweł II. Karol Wojtyła jako ksiądz docent, biskup, arcybiskup i kardynał był wykładowcą KUL od 1954 r. Aż do pamiętnego konklawe w 1978 r. kierował katedrą etyki. Systematycznie przyjeżdżał do Lublina, ale też zapraszał swoich studentów do Krakowa. Jego wykładów słuchały rzesze młodych ludzi, nie tylko z wydziału filozofii. Wykłady, ćwiczenia, seminaria, kazania, duszpasterskie rozmowy i przyjacielskie pogawędki wpłynęły na życie tysięcy studentów. Ceniony i kochany profesor jako papież odwiedził Lublin i uniwersytet tylko raz, w czerwcu 1987 r. W holu na pierwszym piętrze głównego gmachu znajduje się specjalna gablota, w której można zobaczyć m.in. papieski tron z tego spotkania. Piętro wyżej, w sali nr 208, która dziś jest salą senacką, Karol Wojtyła przez ćwierć wieku nauczał. Wśród licznych pamiątek po niezwykłym profesorze pieczołowicie przechowywane są rękopisy, nagrania, fotografie i dokumenty, a także katedra z oryginalnym stołem, przy którym prowadził wykłady. 

Muzeum KUL 

Najstarszy lubelski uniwersytet posiada cenne zbiory, których gromadzenie rozpoczęło się jeszcze w latach 30. XX wieku. Kolekcja dzieł sztuki, a także dokumenty i pamiątki czekają na sale wystawiennicze z prawdziwego zdarzenia. Przedwojenna kolekcja obrazów i rzeźb została zrabowana przez Niemców podczas II wojny światowej, ale powojenne władze KUL zadbały o to, by na nowo zgromadzić dzieła sztuki. Diecezja wrocławska przekazała cenną kolekcję średniowiecznych dzieł śląskich, część artefaktów pozyskano ze składnicy muzealnej w Kozłówce, kolejne przekazywali uczelni artyści (np. Jerzy Nowosielski, Antoni Michalak) i prywatni kolekcjonerzy. Część zbiorów prezentowana jest na wystawach wyjazdowych w gościnnych muzeach w Polsce, niewielka zaś część na miejscu. Muzeum KUL mieści się w głównym gmachu w pomieszczeniach dawnego refektarza dominikańskiego. Prowadzi do niego malowniczy dziedziniec, a wejście usytuowane jest za papieskim pomnikiem. Można je bezpłatnie zwiedzać od poniedziałku do piątku w godz. 12.00-16.00. 

Prymas Tysiąclecia 

W związku z oczekiwaną beatyfikacją kard. Stefana Wyszyńskiego, Muzeum KUL zaprasza na wystawę czasową pt. „...sztuka jest mocą trwałą! Myśli kardynała Stefana Wyszyńskiego o kulturze”. Prymas Tysiąclecia w latach 20. XX wieku był studentem KUL, po II wojnie światowej jako biskup lubelski pełnił urząd Wielkiego Kanclerza KUL, a jako prymas Polski nieustannie troszczył się o uczelnię. Wystawa prezentuje cenne myśli kard. Wyszyńskiego na temat kultury i sztuki, tego jak ważną rolę odgrywały one w kształtowaniu polskiego narodu. Cytaty z homilii i przemówień ubogacają liczne wielkoformatowe zdjęcia, a także dzieła sztuki gotyckiej i nowożytnej. Wśród nich znajdują się artefakty związane bezpośrednio z osobą Prymasa Tysiąclecia, jak monstrancja z kościoła akademickiego, ofiarowana w 1939 r. przez studentów, której kard. Wyszyński używał jako Wielki Kanclerz. Wyjątkową pamiątką po kard. Wyszyńskim jest artystycznie oprawiony mszał, ofiarowany przez niego na 40-lecie istnienia KUL. Ciekawą, bogatą w symbolikę oprawę zaprojektował sam prymas.