Wizyta Benedykta XVI na Cyprze odbywała się pod hasłami pokoju i pojednania dla tej wyspy i Bliskiego Wschodu. Mówiono też o dialogu z prawosławiem i islamem. Jednak głównym jej celem było umocnienie w tym kraju, zdominowanym przez wyznawców prawosławia, wspólnoty katolickiej.
Była to wizyta niezwykle trudna z wielu powodów. Głównie wyczuwało się napięcia po krwawej akcji izraelskich komandosów i zabójstwie bp. Luigiego Padovese - przewodniczącego Episkopatu tureckiego. Zamordowany biskup był zaangażowany w opracowanie „Instrumentum laboris” - dokumentu roboczego dla synodu, który odbędzie się w dniach 10-24 października 2010 r. w Rzymie. Podczas pielgrzymki Benedykt XVI wręczył go patriarchom Kościołów wschodnich i biskupom Zgromadzenia Specjalnego Synodu Biskupów dla Bliskiego Wschodu.

Pod natchnieniem Ducha Świętego

Dokument we wstępie mówi o dwóch głównych celach przyszłego synodu: wzmocnieniu wspólnoty katolickiej w jej chrześcijańskiej tożsamości przez Słowo Boże i sakramenty oraz o pogłębieniu kościelnej komunii między wspólnotami. Dalej dokument zauważa, iż sytuacja na Bliskim Wschodzie jest podobna do tej z początków chrześcijańskiej wspólnoty w Ziemi Świętej, gdzie ludzie pod wpływem Ducha Świętego pisali księgi Nowego Testamentu. Dlatego synodalna refleksja będzie opierać się na Piśmie Świętym, które - jak podkreśla we wstępie dokument - zostało pod natchnieniem Ducha Świętego napisane właśnie tutaj, w tych lokalnych językach (hebrajskim, aramejskim i greckim), w kulturowych i literackich kontekstach środowiska Bliskiego Wschodu. Faktów tych nie wolno ignorować, chcąc znaleźć właściwy sens i znaczenie Pisma Świętego w teraźniejszości.

Trudna historia

W dalszej części dokument przypomina trudną sytuację chrześcijan na Bliskim Wschodzie, w krajach od Egiptu po Iran. W części historycznej wspomina się zarówno o czasach jedności, ale i o różnorodności, która rozpoczęła się po pierwszych podziałach w V wieku po soborach efeskim (431 r.) i chalcedońskim (451 r.). Chrystologiczne różnice spowodowały wyłonienie się nowych wspólnot, najpierw Asyryjskiego Kościoła Apostolskiego, a potem pięciu wspólnot określanych jako Wschodnie Kościoły Ortodoksyjne. Wiek XI naznaczony był nową Wielką Schizmą, która pogłębiła podziały między Wschodem i Zachodem, doprowadzając do zerwania jedności między Rzymem i Konstantynopolem. Dokument „Instrumentum laboris” podkreśla, że te gorzkie owoce historii mogą być przezwyciężone z pomocą Ducha Świętego.

Wyzwania współczesności

W papieskim dokumencie jest wiele praktycznych wskazówek dotyczących pogłębienia tożsamości chrześcijan w krajach zdominowanych przez inne religie. Przypomina się też, iż Kościoły katolickie powinny pamiętać o swym apostolskim źródle i przez ten fakt spełniać swoją specyficzną misję - niesienie Ewangelii na cały świat. Dokument podkreśla również znaczenie środków technicznych, takich jak radio, telewizja, Internet, a nawet wiadomości SMS-owe, dla umacniania i jednoczenia chrześcijańskiej diaspory w społeczności Arabów, Turków i Irańczyków. Zwraca się również uwagę, jak istotne jest organizowanie pomocy charytatywnej zarówno dla innych chrześcijan w potrzebie, jak i dla Arabów czy Żydów, by szukać wspólnego dobra.
Dokument analizuje wyzwania, przed którymi stoją katolicy w poszczególnych krajach Bliskiego Wschodu: w Palestynie, Izraelu, Iraku i Libanie. Konkluzją jest twierdzenie, że tylko wolność sumienia i wyznania zapewni pokój religijny w regionie. Dokument poświęca wiele uwagi kwestii imigracji chrześcijan z Azji i Afryki do krajów Bliskiego Wschodu, dokąd przyjeżdżają po pracę chrześcijanie, szczególnie kobiety.
W części poświęconej sposobom umacniania chrześcijańskiej tożsamości dokument zwraca uwagę na znaczenie katechezy. To pierwotny i wynikający z czasów apostolskich sposób „czynienia uczniów”. To najlepszy sposób umacniania wiary i uczynienia, by uczniowie Chrystusa żyli wiarą w codziennym życiu. W tym celu należy zastosować najnowsze metody techniczne, przede wszystkim telewizję, radio i Internet.

Budowanie dobrych relacji

W końcowej części dokument „Instrumentum laboris” wyjaśnia, że Kościół pragnie nadal budować dobre relacje z wyznawcami judaizmu i muzułmanami. Podkreśla swą deklarację przez cytowanie i powoływanie się na sztandarowe dokumenty Soboru Watykańskiego II: Konstytucję dogmatyczną o Kościele „Lumen gentium”, Konstytucję dogmatyczną o Bożym Objawieniu „Dei Verbum” i Deklarację „Nostra aetate”.
Dokument przedsynodalny „Instrumentum laboris” jest lekturą obowiązkową dla tych wszystkich, którzy chcą wiedzieć więcej o sytuacji katolików różnych obrządków na Bliskim Wschodzie. Pozwala nam zrozumieć kontekst polityczny, religijny, kulturowy i społeczny, w jakim żyją nasi bracia, i może sprawić, że spojrzymy na swoje problemy z trochę innej perspektywy.